autisme is zo gek nog niet

Kinderen met een autismespectrum stoornis (ASS) verwerken informatie op een andere manier dan het ‘gemiddelde' kind.

Stel je dit eens voor: jij kijkt staat aan de ene kant van een venster waardoor de communicatie plaats vindt. Het handige van een venster is dat je goed kunt zien hoe aan de andere kant de informatie wordt ontvangen. Als de ander geweldig gepuzzeld kijkt dan weet je dat je niet duidelijk geweest bent en dat je de boodschap anders moet vertellen.
Bij een kind met ASS lijkt dit venster echter meer op een brievenbus. Dit betekent dat je heel voorzichtig moet zijn met de hoeveelheid informatie die je er doorheen doet. Als jij al je boodschappen er in 1x door heen gooit, raakt de brievenbus verstopt. Het kind krijgt de informatie niet (goed) binnen. Daarbij komt nog dat je door die brievenbus niet precies kunt zien hoe de reactie van de ontvanger is.

Daarnaast hebben ze bijvoorbeeld moeite om de samenhang tussen de verschillende bronnen van informatie (zoals horen, zien, ruiken, proeven, voelen en gevoelens) te herkennen.
Hierdoor ervaren zij mensen en gebeurtenissen op een andere (chaotische) manier.
Dit heeft gevolgen voor de ontwikkeling van de communicatie, de sociale vaardigheden en de verbeelding van het kind.

Denk maar eens aan grapjes of plagende opmerkingen, ook als ze vriendelijk bedoeld zijn, waarvan ze erg van streek kunnen raken omdat ze het niet snappen. Met een opmerking als: ‘Loop naar
de pomp' of het sarcastisch bedoelde ‘dàt heb je goed gedaan" kan een ASS kind niets.

Wesley (10) weet dat er zo iets bestaat als "niet zeggen wat je bedoelt" en dat dit een moeilijk woord heeft, zoiets als saakraase. (sarcasme dus) ook weet hij dat er spreekwoorden en uitdrukkingen bestaan. Als hij denkt dat er hiervan sprake is, vraagt hij het na "dat is zeker een uitdrukking" zelfs heeft Wesley een aantal van deze uitdrukkingen en spreekwoorden van buiten geleerd, maar het toepassen en begrijpen ervan in concrete situaties blijft erg moeilijk.

Letterlijk taalgebruik betekent ook dat je opdrachten aan het kind echt als opdracht moet geven en niet als vraag, want ze begrijpen een vraag vaak letterlijk, zodat ze denken dat ze die met ja of nee mogen beantwoorden. Dus niet: "wil jij even de tafel dekken?" maar: "ik wil dat jij nu de tafel dekt"
Natuurlijk klinkt in deze opdrachten wel respect door, het hoeft geen dictatuur te worden.
En ook hier: let op wat je zegt: de opdracht: "ik wil dat je nu zwijgt" die ik Wesley gaf omdat hij steeds door mijn telefoon gesprek zat heen te tetteren, werd door Wesley zo letterlijk genomen, dat hij, na het telefoongesprek was beëindigd, ook niets zei en ik zelfs geen antwoord op de vraag of er iets was, kreeg. Gelukkig had ik snel door dat hij in mijn opdracht zweeg en heb ik hem verteld dat hij weer mocht praten.

Een ander probleem kunnen open vragen zijn. Voor een kind met ASS zijn open vragen vaak lastig, zo niet onmogelijk te beantwoorden.
Probeer de open vragen zo concreet mogelijk te stellen. Dus niet: ‘Waarom deed je dat?, maar: "waarom gooi jij jouw autootje op de grond? Wil je niet meer dat autootje spelen?

Het lezen van gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal is voor kinderen met ASS erg moeilijk. Het is te abstract.
Boos of vragend in de richting van het kind kijken en dan verwachten dat hij antwoord of met het ongewenste gedrag stopt, is te veel gevraagd.
Het beste werkt om de aandacht van het kind te trekken en duidelijk vertellen welk gedrag niet past en wat je dan wel concreet verwacht.
Wesley kan wel een paar emoties herkennen, zoals blij, boos, verdriet door naar mensen te kijken, maar: hij slaat regelmatig de plank mis én hij begrijpt niet waar deze emoties vandaan komen (zelfs niet als hij de oorzaak heeft gezien) en kan hier dus ook niet adequaat op reageren. Wanneer Wesley iets doet dat niet gewenst is, hoef ik hem niet boos aan te kijken, want ook al herkent hij "het boos zijn" hij heeft geen idee waarom ik boos ben, ik moet hem rustig en duidelijk uitleggen welk gedrag niet gepast is én welk gedrag ik wel wil zien.

Kort samen gevat:
Autisme veroorzaakt communicatieproblemen tussen kinderen met en mensen zonder autisme.
Woorden zijn onzichtbaar en zeer vluchtig en eenmaal uitgesproken verdwijnen ze in een chaos van (te) veel prikkels.

Dus:
Maak je communicatie en gedrag concreet, zichtbaar en duidelijk.